Tip onayı bir kalorimetre modelinin piyasaya çıkmadan önce onaylanmasıdır; MID bu onayın kurallarını, OIML R 75 teknik ölçütlerini verir.
Bu üç terim kalorimetre teklif ve kataloglarında yan yana geçer, çoğu zaman da açıklanmadan geçer. Üçü aynı şeyin farklı adı değil; bir zincirin üç halkasıdır. Aşağıda her halkanın hangi metinden geldiğini ve bina yönetiminin cihaz üzerinde neyi kendi gözüyle kontrol edebileceğini anlatıyoruz.
Muayene kullanımdaki cihazı, tip onayı cihazın tipini denetler
Ayrım zaman ekseninde. Tip onayı, bir modelin daha piyasaya sürülmeden önce yapılan değerlendirmesidir: onay modele verilir, tek tek cihaza değil. Periyodik muayene ise cihaz binada yıllarca çalıştıktan sonra o somut cihazın hâlâ doğru ölçüp ölçmediğine bakar. Kalibrasyon ise üçüncü bir işlemdir ve muayenenin yerine geçmez; bu ikisinin farkını ayrı bir yazıda ele aldık.
Sıralama şöyle işler: tip onayı alınır, cihaz piyasaya arz edilir, binaya monte edilir, sonra belirli sürelerde muayeneye girer.
MID nedir: Ölçü Aletleri Yönetmeliği ve MI-004
MID, Avrupa Birliği'nin ölçü aletleri direktifinin kısaltmasıdır. Türkiye'deki karşılığı Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB)dir; Resmî Gazete'de 29/6/2016 tarihli ve 29757 sayılı nüshada yayımlanmıştır. Dayanağı 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ile 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanundur.
Yönetmelik on ölçü aleti ailesini kapsar ve her birine bir kod verir. Su sayaçları MI-001, ısı sayaçları MI-004 kodludur. Kalorimetre bir ısı sayacı olduğu için MI-004 kapsamındadır. "MID sertifikalı kalorimetre" ifadesi, pratikte cihazın bu yönetmeliğin ısı sayaçlarına ait ekindeki temel gereklilikler için uygunluk değerlendirmesinden geçtiği anlamına gelir.
Yönetmeliğe göre imalatçı önce bir teknik dosya hazırlar. Yönetmeliğin 17 nci maddesi bu dosyanın metrolojik karakteristikleri tanımlaması, ölçü aletinin doğruluğunu göstermesi ve seri üretimde performansın yeniden üretilebilir olduğunu ortaya koyması gerektiğini söyler. Ardından imalatçı, cihaza özgü ekte sayılan uygunluk değerlendirme işlemlerinden birini seçip uygular; işlemlerin tanımı yönetmeliğin EK-II'sindedir. Uygunluk kanıtlanınca imalatçı AB uygunluk beyanı hazırlar.
OIML R 75: ısı sayaçlarının uluslararası ölçütü
OIML, Uluslararası Yasal Metroloji Teşkilatı'dır. Ölçü Aletleri Yönetmeliği bu kuruluşu doğrudan tanımlarına alır: norm doküman, OIML tarafından kabul edilen teknik özellikleri içeren dokümandır. Yönetmeliğin 15 inci maddesi de uygunluk varsayımını buna bağlar — referansları yayımlanmış norm dokümanların ilgili bölümlerine uygun ölçü aletleri, temel gerekliliklere uygun kabul edilir.
Isı sayaçlarına ait norm doküman OIML R 75'tir. Birden fazla bölümden oluşur; R 75-1 (2002 baskısı) genel gereklilikleri, R 75-2 (2002 baskısı) tip onayı ve ilk doğrulama deneylerini düzenler. Başlıkları OIML'in kendi yayınında "Heat meters" olarak geçer.
R 75-1'in doğruluk bölümü işin özüdür: ısı sayaçlarının debi sensörleri ve tam cihazları üç doğruluk sınıfından birine girer — 1, 2 ve 3 numaralı sınıflar. Metin ayrıca tam cihazın sınıfının debi sensörünün sınıfı tarafından belirlendiğini söyler. Bu, kataloglarda dikkat edilmesi gereken bir noktadır: bir kalorimetrenin sınıfı hesaplayıcı ünitesinden değil, debi ölçen kısmından okunur.
Sınıf numarası küçüldükçe izin verilen hata payı daralır; cihazınızın hangi sınıfta olduğu kendi teknik belgesinde yazar. Tip onayı açısından önemli olan, bu sınıfın ve hata sınırlarının onay sırasında R 75'teki deneylerle sınanmış olmasıdır. Marka bazında sınıf listesi yayımlamıyoruz, çünkü sınıf modele ve hatta aynı modelin farklı debi seçeneklerine göre değişir. Sınıfın hata payına hangi formülle dönüştüğünü ultrasonik kalorimetrenin hata payı yazısında örnekle hesapladık.
Ek metroloji işareti ve AB uygunluk beyanı
Yönetmeliğin 19 uncu maddesi, bir ölçü aletinin yönetmeliğe uygunluğunun cihazın üzerindeki CE işareti ile ek metroloji işaretinin bulunmasıyla gösterildiğini söyler. Ek metroloji işareti tarif edilmiştir ve gözle bulunabilir: bir dikdörtgen içinde büyük M harfi ve işaretin ürüne iliştirildiği yılın son iki rakamı. Dikdörtgenin yüksekliği CE işaretinin yüksekliğine eşittir. Onaylanmış bir kuruluş imalat kontrol aşamasına katılmışsa, işaretlerin yanında o kuruluşun kimlik numarası da bulunur.
Dolayısıyla bina yönetimi cihazın etiketine bakarak iki şeyi doğrulayabilir: uygunluk işaretlemesinin mevcut olup olmadığı ve ek metroloji işaretindeki yıl. Belge tarafında ise imalatçıdan AB uygunluk beyanı istenir; yönetmelik bu beyanın Türkçeye tercüme edilmesini ve sürekli güncellenmesini öngörür. İmalatçı teknik dosyayı ve beyanı, cihaz piyasaya arz edildikten on yıl sonrasına kadar saklar.
Tip onayı muayenede neden sorulur
Tip onayı yalnızca satın alma aşamasının konusu değildir; yıllar sonra muayenede tekrar önünüze gelir. Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği, periyodik muayeneye alınan sayaçta öncelikle cihazın ilgili teknik düzenlemesine uygun piyasaya arz edilip edilmediğinin kontrol edildiğini yazar. Bu kontrolün ilk kalemi tip onay belgesinin olup olmadığıdır; ardından etiket bilgileri, işaretler ve damgalar incelenir.
Aynı yönetmelikte tip onay belgesi, cihazın piyasaya arzına ilişkin olarak ilgili teknik düzenlemesine uygunluğunu gösteren AB tip inceleme belgesi veya AB tasarım inceleme belgesi olarak tanımlanmıştır. Bir başka madde de kullanımdaki cihazın ayarı bozuk çıkıp tamir gerekiyorsa, tip onay değişikliği gerekip gerekmediğine göre farklı bir yol izlendiğini düzenler.
Bunun bina için sonucu şudur: teslimatta tip onayına dair belgeleri arşivlemezseniz, beş yıl sonra muayene başvurusu sırasında aynı belgeleri aramak zorunda kalırsınız. Muayene takvimini ve envanteri yönetmek için muayene takibi ve başvuru desteği hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
Daha iyi sınıf, muayeneden muafiyet değildir
Tip onayından geçmiş ve iyi sınıfta bir model seçmek, cihazın binadaki muayene yükümlülüğünü değiştirmez; periyodik muayene her cihaz için ayrı ayrı yürür. Ölçü Aletleri Yönetmeliği, sahibinin seçimine bağlı olarak daha iyi bir doğruluk sınıfındaki cihazların kullanılabileceğini söyler; bu bir tercih imkânıdır, bir muafiyet değil.
Mekanik ve ultrasonik cihazların ölçüm davranışındaki farkı ise ayrı bir karşılaştırmada inceledik; doğruluk sınıfı ile ölçüm prensibi ayrı iki başlıktır.
Bu sayfada yazmadığımız şey
Marka ve model bazında tip onayı, sınıf veya onaylanmış kuruluş listesi vermiyoruz. Sebebi basit: bu bilgiler modele özgüdür, zaman içinde değişir ve doğru kaynağı yalnızca cihazın kendi belgesidir. Doğru sıra şudur:
- Cihazın etiketi — uygunluk işaretlemesi ve ek metroloji işaretindeki yıl.
- Cihazın teknik belgesi ve kullanma kılavuzu — doğruluk sınıfı, debi değerleri, çalışma aralıkları.
- İmalatçının AB uygunluk beyanı — hangi temel gerekliliklere göre değerlendirildiği ve hangi standart veya norm dokümanların uygulandığı.
- Bunların hiçbiri elinizde yoksa cihazı satan veya monte eden taraftan yazılı olarak isteyin.
Sıkça sorulan sorular
Tip onayı ile periyodik muayene arasındaki fark nedir?
Tip onayı bir modele piyasaya arz edilmeden önce verilir ve modelin temel gerekliliklere uygunluğunu gösterir. Periyodik muayene ise binada kullanılan somut cihazın belirli sürelerde yapılan genel muayenesidir. Biri modeli, diğeri tek tek cihazı konu alır.
MI-004 ne anlama geliyor?
MI-004, Ölçü Aletleri Yönetmeliğinde ısı sayaçlarına verilen koddur. Su sayaçları MI-001, gaz sayaçları MI-002, aktif elektrik enerji sayaçları MI-003 kodunu taşır. Kalorimetre bir ısı sayacı olduğu için MI-004 kapsamındadır.
OIML R 75 kalorimetre için kaç doğruluk sınıfı tanımlıyor?
Üç sınıf tanımlar: 1, 2 ve 3. Tam cihazın sınıfı, debi sensörünün sınıfı tarafından belirlenir. Bir cihazın hangi sınıfta olduğu kendi teknik belgesinde yazar.
Cihazın tip onayı olduğunu nasıl anlarım?
Cihazın etiketinde uygunluk işaretlemesi ile ek metroloji işareti aranır; ek metroloji işareti dikdörtgen içinde M harfi ve yılın son iki rakamından oluşur. Belge tarafında ise imalatçıdan AB uygunluk beyanı ve tip onay belgesi istenir.
Doğruluk sınıfı daha iyi olan cihaz muayeneden muaf mı?
Değil. Doğruluk sınıfı cihazın izin verilen hata payını belirler, muayene yükümlülüğünü kaldırmaz. Yönetmelik daha iyi sınıftaki cihazların kullanılmasına imkân tanır; bu bir tercihtir, muafiyet değildir.
.