Merkezi Sistemde Sıcak Su İhtiyacı Nasıl Hesaplanır?

Merkezi Sistemde Sıcak Su İhtiyacı Nasıl Hesaplanır?

Merkezi sistemde sıcak su ihtiyacı, ısıtılacak su miktarı ile sıcaklık farkının çarpımından hesaplanır: Q = m × c × ΔT. Bu tek formül hem boyler ve kazan gücünün seçilmesinde hem de ay sonunda sıcak suya giden yakıt payının ayrılmasında kullanılır. Ancak bu iki hesabı karıştırmamak gerekir — biri tasarım hesabı, diğeri gider paylaşımı hesabıdır ve ikincisinin kuralları yönetmelikle belirlenmiştir.

Aşağıda önce ihtiyaç hesabı, sonra yönetmeliğin sıcak su için öngördüğü paylaşım yöntemi ve tam bir örnek hesap var.

Birinci hesap: günlük sıcak su ihtiyacı ve ısı yükü

İhtiyaç hesabı iki girdiyle başlar: kaç kişi ve kişi başına ne kadar sıcak su. İkinci değer binanın kullanım tipine bağlıdır ve bağlayıcı değer her zaman binanın mekanik projesinde yazılı olandır.

Bu aralıklar tasarım pratiğinde kullanılan referans değerlerdir, bir ölçüm sonucu değildir. Projenizde geçerli değer mekanik proje müellifi tarafından belirlenir.

Miktar belirlendikten sonra ısı yükü şöyle çıkar:

SICAK SU ISI İHTİYACI

Q = m × c × ΔT

  Q   : Gereken ısı miktarı (kcal)
  m   : Isıtılacak su kütlesi (kg) — 1 litre su ≈ 1 kg
  c   : Suyun özgül ısısı = 1 kcal/kg·°C
  ΔT  : Sıcak su sıcaklığı − soğuk su sıcaklığı (°C)

Birim çevrimi:  1 kWh = 860 kcal

Isıtma gücü (kW) = Q ÷ 860 ÷ ısıtma süresi (saat)

Dikkat edilmesi gereken üç nokta var. Birincisi ΔT'nin soğuk su tarafı: şebeke suyu sıcaklığı mevsimle değişir, kışın en düşük değer esas alınır. İkincisi eşzamanlılık: 40 dairenin hepsi aynı anda duş almaz, bu yüzden günlük ihtiyaç doğrudan güce çevrilmez — araya depo (boyler) girer. Depo büyürse gerekli güç küçülür, depo küçülürse güç büyür. Üçüncüsü sirkülasyon hattı kaybı: sıcak suyun kolonlarda sürekli dolaştığı sistemlerde bu kayıp ayrıca hesaba katılır ve küçük bir kalem değildir.

İkinci hesap: yönetmelik sıcak su giderini nasıl paylaştırıyor?

Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete sayı 26847), sıhhi sıcak suyu ısıtma giderinden ayrı bir kalem olarak ele alır. En çok karıştırılan nokta da burasıdır:

Yani ısıtmada boş daire dahi %30'luk sabit payı öderken, sıcak suda kullanmayan hiçbir şey ödemez. İki kalemin paylaşım mantığı yan yana şöyle görünür:

Isıtma tarafındaki %70/%30 formülünün ayrıntısı ve boş daire durumu ısı gider paylaşımı nedir, nasıl hesaplanır sayfasında ele alınıyor.

Sıcak su merkezi kazandan üretiliyorsa: yakıt payı nasıl ayrılır?

Sıcak suyun ayrı bir kombiyle değil merkezi kazanla ısıtıldığı binalarda tek bir yakıt faturası vardır ve bu faturanın içinde hem ısıtma hem sıcak su gizlidir. Yönetmelik burada net bir sıra koyar: önce sıcak suya giden yakıt miktarı hesaplanır, toplam giderden düşülür, kalan tutar ısıtma gideri olarak %70/%30 formülüne girer.

SICAK SUYA GİDEN YAKIT MİKTARI  (Yönetmelik m.8/5-b)

         1,20 × V × ( tw − 10 )
  By =  ──────────────────────────
                  HU

  By : Sıcak su için harcanan yakıt
       (katı/sıvı yakıtta kg, gaz yakıtta m³)
  V  : Ölçülen toplam sıcak su hacmi (litre)
  tw : Sıcak su sıcaklığı (°C)
  10 : Soğuk su referans sıcaklığı — formülde sabit
  HU : Yakıtın alt ısıl değeri (kcal/kg veya kcal/m³)
       → yakıt sağlayıcısından alınır
  1,20 : Yönetmelikte verilen sabit katsayı

HESAP SIRASI
  1) By hesaplanır
  2) By'nin karşılığı toplam yakıt giderinden DÜŞÜLÜR
  3) Kalan gider ısıtma gideri olarak %70 / %30'a girer
  4) Sıcak su gideri, dairelerin ölçülen hacimleri
     oranında paylaştırılır (sabit pay yok)

Formüldeki 10 °C değeri sabittir; binanın gerçek şebeke suyu sıcaklığı ne olursa olsun paylaşım hesabında bu değer kullanılır. Tasarım hesabında ise gerçek sıcaklık kullanılır — bu, iki hesabın birbirinden ayrıldığı somut bir noktadır.

Örnek hesap

ÖRNEK BİNA (uydurma değerler)
  Daire sayısı                        : 40
  Aylık ölçülen toplam sıcak su (V)   : 180.000 litre  (= 180 m³)
  Sıcak su sıcaklığı (tw)             : 55 °C
  Yakıt                               : doğalgaz
  Alt ısıl değer (HU)                 : 8.250 kcal/m³
  Aylık toplam doğalgaz tüketimi      : 9.500 m³

ADIM 1 — Sıcak suya giden yakıt

  By = 1,20 × 180.000 × (55 − 10) ÷ 8.250
     = 1,20 × 180.000 × 45 ÷ 8.250
     = 9.720.000 ÷ 8.250
     = 1.178 m³   (sıcak su için harcanan gaz)

ADIM 2 — Isıtmaya kalan yakıt

  9.500 − 1.178 = 8.322 m³
  → Sıcak suyun aylık yakıttaki payı: 1.178 ÷ 9.500 = %12,4
  → 8.322 m³ karşılığı gider %70 / %30 formülüne girer
  → 1.178 m³ karşılığı gider tamamen ölçülen tüketime göre
    paylaştırılır

ADIM 3 — Bir dairenin sıcak su payı

  Dairenin ölçülen sıcak su tüketimi (S) : 4,2 m³
  Binanın toplam tüketimi (St)           : 180 m³

  Pay oranı = S ÷ St = 4,2 ÷ 180 = %2,33

  P = M × ( S / St )
      M : sıcak su gideri (ADIM 1'de bulunan yakıt karşılığı)

  Sabit pay eklenmez. Sıcak su kullanmayan daire 0 öder.

Bu üç adım, bir sıcak su faturasının neden "su parası" gibi görünmediğini de açıklar: ödenen şey su değil, o suyu ısıtmak için harcanan yakıttır. Aynı m³ sıcak su, sıcak su ayarı 55 °C yerine 45 °C olan bir binada daha az yakıt karşılığına denk gelir.

Excel'de hesaplamak isterseniz

Hesabı tabloya dökmek isteyen yöneticiler için minimum sütun düzeni şudur — daha azıyla hesap kapanmaz:

Excel'in sınırı hesapta değil izlenebilirliktedir: endeksleri elle girdiğinizde bir hane hatası sessizce faturaya geçer ve itiraz edildiğinde geriye dönük kanıt kalmaz. Okumaların cihazdan otomatik alındığı sistemlerde endeks, seri numarası ve okuma zamanı birlikte kaydedilir. Bunun teknik altyapısı uzaktan sayaç okuma sistemi yazısında anlatılıyor; ölçüm cihazının kendisi için kalorimetre nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Sık yapılan altı hata

Sistemin hangi tarihlerde ve hangi koşullarda çalıştırılacağı ayrı bir sorudur; merkezi ısıtma ne zaman çalışır sayfası bu konuyu ele alıyor. Okuma ve bildirim düzenleme tarafı için kalorimetre okuma ve fatura paylaşımı hizmet sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Merkezi sistemde sıcak su ihtiyacı nasıl hesaplanır?

Isı ihtiyacı Q = m × c × ΔT formülünden bulunur. m ısıtılacak su kütlesi (1 litre su yaklaşık 1 kg), c suyun özgül ısısı (1 kcal/kg·°C), ΔT ise sıcak su ile soğuk su arasındaki sıcaklık farkıdır. Sonuç kcal olarak çıkar; 860 kcal 1 kWh'a eşittir. Gerekli güç bu değerin seçilen ısıtma süresine bölünmesiyle bulunur.

Sıcak su gideri yüzde 70 / yüzde 30 paylaşımına giriyor mu?

Girmiyor. Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesinin 4. fıkrası uyarınca sıhhi sıcak su gideri sabit pay içermez; tamamı ölçülen tüketime göre paylaştırılır. Sıcak su kullanmayan bağımsız bölüm sıcak su gideri ödemez.

Sıcak su merkezi kazandan üretiliyorsa yakıt gideri nasıl ayrılır?

Yönetmelikteki By = 1,20 × V × (tw − 10) / HU formülü ile sıcak su için harcanan yakıt miktarı bulunur. V ölçülen sıcak su hacmi (litre), tw sıcak su sıcaklığı, HU yakıtın alt ısıl değeridir. Bu miktarın karşılığı toplam yakıt giderinden düşülür; kalan tutar ısıtma gideri olarak yüzde 70 / yüzde 30 formülüne girer.

Formüldeki 10 derece neyi ifade ediyor?

Soğuk su referans sıcaklığıdır ve paylaşım formülünde sabittir. Binanın gerçek şebeke suyu sıcaklığı farklı olsa bile gider paylaşımı hesabında 10 °C kullanılır. Tasarım hesabında ise gerçek en düşük şebeke suyu sıcaklığı esas alınır.

Yakıtın alt ısıl değerini (HU) nereden bulurum?

Alt ısıl değer tahmin edilmez, yakıt sağlayıcısının beyan ettiği değer kullanılır. Doğalgazda dağıtım şirketi, katı ve sıvı yakıtta tedarikçi bu değeri bildirir. Yakıt tipi veya tedarikçi değişirse HU değeri de değişir ve hesap yeni değerle yapılır.

Kişi başına günlük sıcak su tüketimi ne kadar kabul edilir?

Bu değer binanın kullanım tipine göre değişir ve bağlayıcı olan mekanik projede yazılı değerdir. Tasarım pratiğinde konutlar için yaygın olarak kişi başı günlük 40-60 litre aralığı, yüksek konforlu konutlarda 60-100 litre aralığı referans alınır. Gider paylaşımında ise kabul değil, sayaçtan okunan gerçek tüketim kullanılır.

Sıcak su hesabını Excel ile yapabilir miyim?

Hesap Excel ile yapılabilir; gereken sütunlar daire no, önceki endeks, son endeks, tüketim, pay oranı ve sıcak su payıdır. Excel'in sınırı hesapta değil izlenebilirliktedir: endeksler elle girildiğinde bir hane hatası sessizce faturaya geçer ve itiraz hâlinde geriye dönük kanıt kalmaz.

Sıcak su sayacı olmayan binada paylaşım nasıl yapılır?

Yönetmeliğin öngördüğü sıcak su paylaşımı ölçülen tüketime dayandığı için bağımsız bölümlere sıcak su sayacı takılması gerekir. Sayaç bulunmayan binada sıcak su gideri tüketime göre paylaştırılamaz; bu durumda önce ölçüm altyapısının kurulması gerekir.