M-Bus converter sayaç bulamıyorsa sebep çoğunlukla dört yerdedir: kablo bağlantısı, adres çakışması, baud hızı uyumsuzluğu ya da hat yükü.
Bu yazı, taramada eksik çıkan sayaçları sırayla elemek için bir kontrol listesi veriyor. Anlatılan adımlar standart M-Bus uygulamasıdır; kullandığınız M-Bus converter hangi marka olursa olsun aynı mantıkla işler. Bilgisayar cihazı hiç görmüyorsa, yani COM portu listede yoksa sorun hatta değil bilgisayar tarafındadır; o durum için USB M-Bus master sürücü kurulumu yazısına bakın. Buradaki adımlar, port görünür olduğu hâlde sayaçların cevap vermediği durum içindir.
Önce belirtiyi ayırın: hiçbiri mi, bazıları mı, arada bir mi
Arıza aramaya kablodan başlamak yerine taramanın sonucuna bakmak zaman kazandırır. Üç tablo birbirinden farklı yerleri işaret eder:
- Hiçbir sayaç bulunmuyor. Sorun bütün sayaçların ortak noktasındadır: converter'ın beslemesi, hat çıkış klemensleri, hattın tamamını çöktüren bir kısa devre ya da taramanın yapıldığı hız.
- Bazı sayaçlar bulunmuyor. Sorun ya o sayaçlara ya da bağlı oldukları kola özgüdür. Eksiklerin aynı katta, aynı blokta ya da aynı markada toplanıp toplanmadığına bakın; dağılımın kendisi ipucudur.
- Bir taramada var, bir sonrakinde yok. Hat sınırda çalışıyordur. Uzun kolun ucunda gerilim düşümü, aynı adresi paylaşan iki cihaz ya da gevşek bir klemens bu tabloyu üretir.
Teşhise başlamadan önce taramada bulunan adreslerin listesini kaydedin ve devreye alma sırasında hazırlanan daire–adres tablosuyla yan yana koyun. Eksik olanların listesi, aşağıdaki adımların hangisinden başlanacağını çoğu zaman tek başına söyler.
Kablo, klemens ve kutup kontrolü
M-Bus iki telli ve kutupsuz bir hattır. Sayaç tarafında iki telin yer değiştirmesi okumayı tek başına bozmaz; bu yüzden kutup, ilk şüphelenilen ama en seyrek sorumlu çıkan kalemdir. Asıl bakılması gereken, hattın sürekliliğidir.
Kontrol sırası şöyle kurulur:
- Converter çıkışı. Hat uçlarının klemense tam oturduğu ve vidaların sıkı olduğu kontrol edilir. Montaj sırasında yalıtımın klemense sıkışması sık görülen bir hatadır.
- Ara bağlantılar. Buat ve dağıtım kutularındaki eklerde oksitlenme ve nem aranır. Islak hacimlerden, bodrumdan ya da dış cepheden geçen hatlarda bu ilk bakılacak yerdir.
- Sayaç klemensi. Bazı sayaçlarda M-Bus klemensinin yanında impuls çıkışı da bulunur. Hattın yanlış klemense bağlanması, sayacın hiç cevap vermemesine yol açar. Sayaçta M-Bus çıkışı olup olmadığından emin değilseniz impuls ve M-Bus çıkışı nasıl anlaşılır yazısı ayrımı anlatıyor.
- Tadilat izi. Belirli bir daire ya da kol, binada yapılan bir boya, alçı veya tesisat işinden sonra kaybolduysa kablonun kesilmiş ya da ezilmiş olma ihtimali yüksektir.
Ölçüm basittir: önce converter çıkışında, sonra cevap vermeyen sayacın klemensinde hat gerilimi multimetreyle ölçülür. Sayaçta ölçülen değer converter çıkışındakine yakın olmalıdır. Converter'da gerilim var, sayaçta yoksa aradaki kablo ya da bir ek kopuktur. Sayaçta belirgin şekilde düşük bir değer okunuyorsa kol uzun ya da yükü fazladır; bu durum aşağıdaki hat yükü başlığına girer.
Adres çakışması ve ayarlanmamış sayaçlar
Birincil adresleme 1 ile 250 arasında çalışır ve her adresin hatta tek bir cihaza ait olması gerekir. İki sayaç aynı birincil adresi taşıyorsa master o adrese sorduğunda ikisi birden cevap verir. Cevaplar üst üste bindiği için gelen çerçevenin kontrol toplamı tutmaz ve program çoğu zaman ikisini de bulunamamış gösterir. Bazen biri bir taramada çıkar, diğerinde çıkmaz; bu kararsızlık çakışmanın tipik işaretidir.
Çakışmanın en sık iki kaynağı vardır. Birincisi, adresi ayarlanmadan takılan yeni sayaçlardır: fabrikadan ayarlanmamış adresle gelen birkaç cihaz hatta aynı numarayı paylaşır. İkincisi, değiştirilen sayaçtır: eskinin yerine takılan cihaz farklı bir adresle gelir, eski adreste bulunamaz ve listede tanımsız bir adres belirir.
Çözüm, sayaçları birincil adres yerine ikincil adresle taramaktır. İkincil adres her cihaza özgü kimlik numarasına dayandığı için iki cihaz aynı birincil adresi taşısa bile ayrı ayrı bulunur. Okuma programınız ikincil adres taramasını destekliyorsa çakışan cihazlar bu yolla tespit edilir, ardından her birine adres planındaki numara verilir. Adres planının nasıl kurulacağını M-Bus hattında adres atama ve hat uzunluğu yazısında anlattık.
Bir uyarı: adres değiştirme komutu, hatta birden fazla cihaz bağlıyken yayın adresiyle gönderilmemelidir. Yayın adresine giden komutu hattaki bütün cihazlar uygular ve sonuçta hepsi aynı adrese geçer. Adresler cihaz cihaz, ikincil adresle seçilerek ya da sayaç hattan ayrılarak tek başına değiştirilir.
Baud hızı uyumsuzluğu
M-Bus sayaçlarının büyük kısmı 2400 baud ile haberleşir, ama 300 veya 9600 baud ile çalışan cihazlar da vardır. Tarama tek bir hızda yapılır ve o hıza ayarlı olmayan sayaç soruyu anlamaz, cevap vermez. Programın gözünde bu sayaç yoktur.
Bu sorunun belirgin bir imzası vardır: eksik sayaçlar binaya dağılmış değildir, aynı marka ya da aynı modelde toplanır. Böyle bir tabloda yapılacak iş, taramayı diğer hızlarda tekrarlamaktır. Eksik cihazlar başka bir hızda bulunuyorsa ya sayacın hızı hattın geri kalanıyla aynı değere getirilir ya da bu grup ayrı bir taramayla okunur. Birçok sayaç hız değiştirme komutunu kabul eder; kabul etmeyen modellerde ayrı tarama kalıcı çözümdür.
Hız aynı zamanda hattın sağlığıyla ilgilidir. Uzun ve çok cihazlı bir hatta yüksek hız hata oranını artırır. Arada bir kaybolan sayaçlarda taramayı daha düşük bir hızda tekrarlamak, sorunun hızdan mı yoksa kablodan mı kaynaklandığını ayırmanın kolay bir yoludur.
Hat yükü ve kısa devre
M-Bus hattında enerjiyi converter verir ve hattaki her cihaz bu enerjiden pay çeker. Hatta kısa devre oluştuğunda ya da bağlı cihazların toplam yükü converter'ın kapasitesini aştığında koruma devreye girer. Nortek'in ürettiği converter'larda akım koruması kısa devre veya yüksek akım anında hattı kapatır; panelde aşırı akım göstergesi yanar ve sesli uyarı verilir. Bu uyarı varken hattaki hiçbir sayaç okunamaz, yani tablo hiçbirinin bulunmamasıdır.
Kısa devrenin yeri ikiye bölerek bulunur:
- Converter'ın beslemesini kesin ve hattı kollarına ayırın.
- Kolları tek tek geri bağlayın; uyarının hangi kolla geri geldiğini not edin.
- Sorunlu kolu ortasından ayırın ve aynı denemeyi tekrarlayın. Her adım arıza bölgesini yarıya indirir.
- Bölge daraldığında ezilmiş kablo, nem almış bir buat ya da arızalı bir sayaç modülü aranır.
Uyarı yoksa ama hattın ucundaki sayaçlar kayboluyorsa sorun kısa devre değil, yüktür. Cihaz sayısı ve kol uzunluğu arttıkça hattın sonunda gerilim düşer ve en uzaktaki sayaçlar önce kararsızlaşır, sonra susar. Yük birimi hesabını ve büyük sitelerde hattın neden bölündüğünü M-Bus master kapasitesi ve yük birimi yazısında ayrıntılı ele aldık. Sonradan eklenen sayaçlarla kapasitenin sınırına dayanmış bir hatta kalıcı çözüm, kolu bölmek ya da ikinci bir converter eklemektir.
Ne zaman servis çağrılır
Yukarıdaki adımlar, kablo ve ayar kaynaklı sorunların çoğunu bina görevlisinin ya da yönetimin teknisyeninin bulmasına yeter. Şu durumlarda ise işi bir teknik ekibe devretmek daha doğrudur:
- Kollar ayrıldığı hâlde aşırı akım uyarısı sürüyorsa ya da converter'ın enerji göstergesi hiç yanmıyorsa.
- Sayacın klemensinde hat gerilimi olduğu hâlde cihaz ikincil adres taramasında da bulunmuyorsa. Bu, sayacın haberleşme modülünde arızaya işaret eder ve sayaç mühürlü olduğu için kullanıcı tarafından açılmaz.
- Hattın kablo güzergâhı bilinmiyorsa ve buatlara ulaşılamıyorsa.
- Dönem sonu yaklaşmışsa ve eksik dairelerin okunması gider paylaşımını geciktirecekse.
Servisi çağırırken hazırlıklı olmak süreyi kısaltır. Taramada bulunan ve bulunmayan adreslerin listesi, converter'daki göstergelerin durumu, kullanılan tarama hızı ve sorundan hemen önce binada yapılan iş (tadilat, sayaç değişimi, yeni daire eklenmesi) ekibin nereden başlayacağını belirler. Kalorimetre, ısı pay ölçer ve okuma cihazlarının arıza tespiti ve değişimi teknik servis kapsamındadır. Okunamayan bir dairenin dönem içinde nasıl ele alınacağını ise kaçan okumanın telafisi yazısında anlattık.
Cihaz ve servis desteği
Nortek Enerji, GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarının üreticisidir. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkili bir firmadır (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.
Taramada eksik çıkan sayaçların listesini ve göstergelerin durumunu iletin, arızanın yerini birlikte daraltalım: 0505 059 88 58 · iletişim sayfası
Sık sorulan sorular
M-Bus hattında iki teli ters bağlamak sayacın bulunmamasına yol açar mı?
Hayır. M-Bus kutupsuz bir hattır ve sayaç tarafında iki telin yer değiştirmesi okumayı tek başına bozmaz. Sayaç bulunmuyorsa kablonun sürekliliği, klemens bağlantısı ve hattın doğru klemense bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilir.
Taramada bulunan sayaç sayısı daire sayısından az çıkıyorsa nereden başlanır?
Eksik sayaçların dağılımına bakılarak başlanır. Aynı kolda toplanıyorsa kablo veya hat yükü, aynı marka ya da modelde toplanıyorsa baud hızı, taramadan taramaya değişiyorsa adres çakışması veya gevşek bağlantı öncelikli şüphelidir.
İki sayaç aynı birincil adresi taşırsa ne olur?
Master o adrese sorduğunda iki sayaç birden cevap verir ve cevaplar üst üste biner. Gelen veri bozuk olduğu için program çoğu zaman ikisini de bulunamamış gösterir. Çakışan sayaçlar ikincil adresle taranarak bulunur ve her birine ayrı birincil adres verilir.
Converter'ın aşırı akım uyarısı neden yanar?
Hatta kısa devre oluştuğunda ya da bağlı cihazların toplam yükü converter'ın kapasitesini aştığında yanar. Koruma hattı kapattığı için bu sırada hiçbir sayaç okunamaz. Kollar tek tek ayrılıp geri bağlanarak sorunun hangi kolda olduğu bulunur.
Yeni takılan sayaç taramada neden görünmüyor?
En sık sebep, sayacın adresinin ayarlanmamış olması ya da hattaki başka bir cihazla aynı adresi taşımasıdır. Sayacın hattan farklı bir baud hızında çalışması ve hattın yanlış klemense bağlanması da aynı sonucu verir. İkincil adres taraması sayacın hatta olup olmadığını ayırt eder.
.