M-Bus hattını üç sınır birlikte tanımlar: master'ın besleyebildiği sayaç sayısı, kablonun taşıdığı hız ve adres alanının genişliği.
Bu yazı hattı kurulduktan sonra ayar yapmayı değil, hattı kurulmadan önce tasarlamayı anlatıyor. Protokolün ne olduğunu ve hattın elektriksel işleyişini M-Bus nedir sayfasında; cihazı bilgisayara bağlayıp ilk okumayı almayı USB M-Bus master kurulum rehberinde bulabilirsiniz. Burada sorulan soru şu: bir binanın hattını kaç segmente böleceğinize, hangi hızda çalışacağınıza ve adresleri nasıl dağıtacağınıza kurulumdan önce nasıl karar verilir? Aşağıdaki değerler EN 13757 ailesinin genel tanımlarına ve kendi ürettiğimiz cihazların ürün sayfalarında yayımlanan değerlere dayanıyor.
Üç sınır aynı anda çalışır
Hat tasarımında yapılan en yaygın hata sınırları tek tek düşünmektir. Oysa üçü birbirini kısıtlar:
- Akım bütçesi. Sayaçlar haberleşme anında hattan akım çeker ve bu akımı master besler. Bir hatta kaç sayaç bulunabileceğinin gerçek sınırı burasıdır. Ürettiğimiz M-Bus master cihazlarında kapasite üç kademede sunulur (250, 500, 1000); model seçimi kapasitenin sınırına yapışmadan yapılır.
- Kablo ve hız. Hattın taşıyabileceği hız, toplam kablo kapasitansıyla ters çalışır. Uzun bir hat yüksek hızı kaldırmaz.
- Adres alanı. Birincil adresleme 1 ile 250 arasında kullanılabilir adres verir. Bağımsız bölüm sayısı bu aralığı zorluyorsa adres planı değil, hat yapısı değişmelidir.
Pratikte bu üçü aynı yerde buluşur: 2000 metreye kadar hat desteklenen bir kurulumda bile, sayaç sayısı ve hız birlikte düşünülmeden verilen bir metre kararı sahada geri alınır.
Adres planı hattan önce yapılır
Adres atama, kurulum günü akla gelen bir iş değildir; hattın çizildiği aşamada bir tablo olarak hazırlanır. Tabloda dört sütun bulunur: bağımsız bölüm numarası, sayacın türü, seri numarası ve atanacak birincil adres.
Bu tablonun iki işi vardır. Birincisi çakışmayı kâğıt üzerinde yakalamak: aynı numaranın iki satıra yazılması tabloda tek bakışta görülür, sahada ise hangi iki cihazın çakıştığını bulmak saatler alır. İkincisi kalıcı kimliği kayda geçirmek: birincil adres sonradan değiştirilebilir bir numaradır, seri numarası ise cihaza özgüdür. İkisi aynı satırda durduğunda, bir cihaz değiştiğinde yalnız o satır güncellenir ve geçmiş kayıtlarla bağ kopmaz.
Adres aralığını en baştan bitişik kullanmayın. Bloklar arasında boşluk bırakılan bir plan, sonradan eklenen bir dairenin numarasını bozmaz.
Baudrate: hızın çözdüğü ve çözmediği
M-Bus tarafında hız bir performans kalemi değil, bir kararlılık kalemidir. Yazılımdaki hız ayarının kendisini ve varsayılan değeri kurulum rehberinde anlattık; tasarım aşamasında sorulması gereken, hangi hızın hattın tamamında tutarlı biçimde kullanılabileceğidir.
Hızı yükseltmenin kazandırdığı şey sanıldığından azdır. Bir dönem okumasının süresi ağırlıklı olarak sayaç sayısından ve her cihazın cevap gecikmesinden gelir; hattın hızı bu sürenin küçük bir parçasıdır. Buna karşılık yüksek hız, uzun ve kapasitansı yüksek bir hatta hata oranını yükseltir.
Tasarım kuralı basittir: hattaki cihazların hızı tek bir değerde toplanmalıdır. Tarama seçilen tek bir hızda yapılır ve o hıza ayarlı olmayan cihaz taramada cevap vermez, yani okunmamış görünür. Karışık marka bulunan bir binada farklı hızdaki cihazı ayrı bir segmente ya da ayrı bir taramaya almak, bütün hattın ayarını ona göre değiştirmekten çoğu zaman daha temizdir.
Hat uzunluğu neden metre ile sınırlanmaz
"Kaç metre çekebilirim" sorusunun tek bir sayıyla cevabı yoktur, çünkü sınırı koyan metre değil, o metrelerin getirdiği iki yüktür: toplam kablo kapasitansı ve hat sonunda oluşan gerilim düşümü. Bu yüzden hesap metreyle değil, en uzun kolun ucundaki cihazdan geriye doğru yapılır: o kolda kaç sayaç var, kablo hangi kesitte, hat hangi hızda çalışacak.
Kablo kesiti bu denklemin içindedir. İnce kesit, uzun mesafede gerilim düşümünü büyütür ve hattın sonundaki cihazlar önce zayıflar, sonra susar. Hangi kablonun yeterli olduğu ve hattın kutupsuz çalışması gibi ayrıntılar M-Bus nedir sayfasında; tasarım açısından önemli olan, kesiti mesafeye göre seçmek ve en uzun kolu hesabın çıkış noktası yapmaktır.
Ürettiğimiz converter'ların ürün sayfalarında belirtilen değer 2000 metreye kadar hat desteğidir. Bu bir tavan değeridir, hedef değil: tasarımda tavanın altında kalmak, yıllar sonra eklenecek bir kolu mümkün kılar.
Segment kararı ve toplayıcının konumu
Hattı bölmek bir başarısızlık işareti değil, normal bir tasarım hamlesidir. Şu üç durumdan biri varsa segment düşünülür: sayaç sayısı seçilen modelin kapasitesine yaklaşıyorsa, en uzun kol hattın taşıyabileceği yükü zorluyorsa ya da bloklar fiziksel olarak birbirinden uzaksa.
Toplayıcının konumu segment sayısını doğrudan etkiler. Merkeze yakın bir nokta, en uzun kolu kısaltarak tek segmentte kalmayı mümkün kılabilir. Ürettiğimiz master'larda montaj biçimi DIN ray, besleme aralığı ise 12-24 V DC'dir; bu yüzden konum seçiminde belirleyici olan pano alanı değil, kesintisiz beslemenin sağlanabildiği ve kablo kollarının en dengeli dağıldığı yerdir.
Bir güvenlik notu: cihazlarımızda galvanik izolasyon ve kısa devre koruması bulunur, yani hattaki bir kısa devre bilgisayara ulaşmaz. Bu, hattı korumasız bırakma gerekçesi değildir; segment girişlerinin ayrı ayrı sökülebilir olması arıza aramayı kısaltır. Kurulumdan sonraki arıza teşhisini ve bakım takvimini M-Bus ve wM-Bus işletmesi yazısında ele aldık.
Devreye alma dosyası: hattı kanıtlanabilir kılan şey
Tasarımın son adımı yazılı bir dosyadır. İçinde şunlar bulunur: bağımsız bölüm, sayaç türü, seri numarası ve birincil adres eşleştirme tablosu; segment şeması ve her segmentin sayaç sayısı; seçilen hat hızı; toplayıcının konumu ve besleme kaynağı; devreye alma tarihindeki ilk tam tarama çıktısı.
Bu dosya kurulum bittiğinde değil, ilk itiraz geldiğinde işe yarar. Bir dairenin endeksine itiraz edildiğinde, o dairenin hangi seri numaralı cihazla eşleştiği ve ilk taramada hangi değerle geldiği elinizde olmazsa tartışma teknik olmaktan çıkar. Zaten yürürlükteki düzenleme de bildirimde okumanın yapıldığı tarihin, dönem başındaki ve dönem sonundaki değerlerin ve aradaki farkın görünmesini arar; bildirimde yer alması gereken alanların listesi için ısı gider paylaşımı nasıl hesaplanır sayfasına bakabilirsiniz. Endeksin sıfır göründüğü itirazlarda izlenecek sırayı endeks sıfırlanma itirazları yazısında topladık.
Hat tasarımı ve kurulumda destek
Nortek Enerji, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan yetkili bir firmadır (yetki belgesi no: 205) ve ISO 9001 kalite yönetim sistemi belgesine sahiptir (belge no Q936647525). GSM, Wi-Fi, USB ve Bluetooth M-Bus master cihazlarının üreticisiyiz; 5 milyonun üzerinde sayacı okunan konutta edinilmiş saha birikimiyle çalışıyoruz. Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay platformumuzu kullanabilirsiniz.
Bina projesini ve bağımsız bölüm sayısını iletin, segment ve kapasite planını birlikte çıkaralım: 0505 059 88 58 · iletişim sayfası
Sık sorulan sorular
M-Bus adres planı tablosunda hangi bilgiler bulunmalı?
Bağımsız bölüm numarası, sayacın türü, seri numarası ve atanacak birincil adres. Tablo hattın çizildiği aşamada hazırlanır; devreye almadaki ilk tam taramanın çıktısıyla birlikte saklandığında, sonraki itirazlarda hangi cihazın hangi bölüme ait olduğu belgeyle gösterilebilir.
Hattaki sayaçların desteklediği hız birbirinden farklıysa ne olur?
Tarama seçilen tek bir hızda yapıldığı için o hıza ayarlı olmayan cihaz cevap vermez ve okunmamış görünür. Çözüm ya cihazların hızını tek bir değerde toplamak ya da farklı hızdaki cihazı ayrı bir segmente veya ayrı bir taramaya almaktır.
2000 metre hat desteği her binada 2000 metre kablo çekilebileceği anlamına mı gelir?
Hayır. 2000 metre, ürün sayfalarımızda belirtilen tavan değeridir. Gerçek sınırı kablo kesiti, hattaki sayaç sayısı ve seçilen hız birlikte belirler. Tasarımda tavanın altında kalmak, yıllar sonra eklenecek bir kola yer bırakır.
Hattı hangi durumda segmentlere bölmek gerekir?
Üç işaretten biri yeterlidir: sayaç sayısının seçilen master modelinin kapasitesine yaklaşması, en uzun kolun hattın taşıyabileceği yükü zorlaması ya da blokların birbirinden fiziksel olarak uzak olması. Segmentlemek bir arıza çözümü değil, baştan yapılan bir tasarım tercihidir.
Birincil adresleri daire numarasına göre vermek zorunlu mu?
Zorunlu değil, ancak yaygın ve pratik bir tercihtir; sahada hangi adresin hangi bölüme ait olduğunu akılda tutmayı kolaylaştırır. Önemli olan eşleştirmenin yazılı bir tabloda tutulması ve aralıkta ileride eklenecek bölümler için boşluk bırakılmasıdır.
.