Su saati soldan sağa doğru okunur: siyah veya beyaz zeminli haneler metreküpü (m³), kırmızı zeminli haneler m³'ün ondalık kısmını yani litreyi gösterir. Paylaştırmaya esas alınan endeks, soldaki m³ hanelerinde okunan sayıdır. Dönemin tüketimi ise bu ayın endeksinden geçen ayın endeksi çıkarılarak bulunur.
Basit görünüyor, ama daire ve site yönetimlerinde itirazların büyük kısmı tam bu iki adımda çıkıyor: ya kırmızı haneler m³ sanılıyor ya da iki okuma arasındaki dönem her ay farklı uzunlukta oluyor. Aşağıda kadranın ne gösterdiğini, okumanın nasıl yapıldığını ve hangi hataların tüketimi bozduğunu bulacaksınız.
Su saatinin kadranında ne var?
Yaygın mekanik su sayaçlarında kadranın ortasında bir rakam tamburu bulunur. Tamburun sol tarafındaki haneler m³, sağ tarafındaki kırmızı haneler m³'ün kesirlerini gösterir. Kesir hanelerinin karşılığı sabittir:
| Hane | Zemin rengi | Birimi | Endeks için anlamı |
|---|---|---|---|
| Soldaki haneler | Siyah veya beyaz | m³ (metreküp) | Faturaya ve paylaştırmaya esas endeks bu sayıdır. |
| 1. kırmızı hane | Kırmızı | 0,1 m³ = 100 litre | Kesir. Ara okuma ve kaçak kontrolü için. |
| 2. kırmızı hane | Kırmızı | 0,01 m³ = 10 litre | Kesir. |
| 3. kırmızı hane | Kırmızı | 0,001 m³ = 1 litre | Kesir. En hassas hane. |
| Küçük ibreler / pervane | Kırmızı | Akış göstergesi | Endekse girmez. Kaçak tespitinde kullanılır. |
Kesir hanelerinin paylaştırmaya alınıp alınmayacağı yönetimin okuma düzenine bağlıdır. Önemli olan hangisinin seçildiği değil, bütün binada her dönem aynı hassasiyetle okunmasıdır. Bir daire virgülden sonra iki hane, komşusu sadece m³ okunursa ortaya çıkan fark gerçek tüketim farkı değil, okuma farkıdır.
Kadrandaki küçük pervane veya yıldız göstergesi, kadranın en çok işe yarayan parçasıdır: binada hiçbir musluk açık değilken bu gösterge dönüyorsa tesisatta sızıntı vardır. Dijital ve uzaktan okunabilen sayaçlarda ekranda m³ değeri doğrudan virgüllü yazar; ekran dönüşümlü olarak toplam tüketim, anlık debi ve varsa hata kodunu gösterir.
Su saati adım adım nasıl okunur?
- Kadranı temizleyin. Islak kadranlı sayaçlarda cam buğulanır veya kireçlenir; silmeden okunan hane yanlış okunur.
- Soldan sağa bütün haneleri sırayla okuyun. Baştaki sıfırları atlamayın. Beş haneli bir tamburda "00231" değeri 231 m³'tür, 23.100 değil.
- Virgülün yerini renkten bulun. Siyahın bittiği, kırmızının başladığı yer virgüldür. Bazı sayaçlarda virgül kadrana basılı olarak da bulunur.
- Hane tam oturmadıysa küçük rakamı alın. Tambur haneleri sürekli döner; iki rakam arasında kalmış bir hanede geçilmemiş olan, yani küçük olan rakam okunur.
- Okuma tarihini yazın. Tarihsiz endeks işe yaramaz — iki okuma arasındaki gün sayısı dönemi tanımlar.
- Fotoğraf çekin. Sayaç seri numarası ile kadran aynı karede olsun. İtiraz geldiğinde elinizdeki tek kanıt bu karedir.
- Akış göstergesini bir-iki dakika izleyin. Musluklar kapalıyken dönüyorsa "kaçak şüphesi" diye not düşün.
Endeks farkı nasıl hesaplanır?
Formül tek satır:
Dönem tüketimi (m³) = Bu dönemin endeksi − Önceki dönemin endeksi
| Daire | Önceki endeks (m³) | Yeni endeks (m³) | Tüketim (m³) | Not |
|---|---|---|---|---|
| 3 | 214 | 231 | 17 | Normal okuma. |
| 7 | 1156 | 1156 | 0 | Gerçekten sıfır mı, yoksa okunamadı mı? Ayırt edilmeli. |
| 12 | 9997 | 0014 | 17 | Tambur devretti: (10000 + 14) − 9997. |
| 15 | 842 | 3 | — | Sayaç değişmiş olabilir. Tutanaksız hesaplanmaz. |
Tablodaki iki özel durumu açalım:
Tambur devri. Dört haneli bir m³ tamburu 9999'a ulaştıktan sonra 0000'a döner. Fark negatif çıkarsa tambur bir tur tamamlamıştır; hane kapasitesi (dört hanede 10.000) eklenerek hesaplanır. Bu durum konut sayaçlarında yıllar sonra yaşanır ama yaşandığında hesabı tamamen bozar.
Sayaç değişimi. Yeni takılan sayaç sıfırdan başlar. Bu durumda dönem tüketimi iki parçanın toplamıdır: eski sayacın son endeksi eksi dönem başı endeksi, artı yeni sayacın okunan endeksi. Değişim mutlaka tutanakla kayda geçmelidir — eski sayacın son endeksi, yeni sayacın seri numarası ve başlangıç endeksi, tarih ve değişimi yapan kişi.
Sıcak su sayacı ile soğuk su sayacı farkı
İkisi farklı cihazdır ve birbirinin yerine takılmaz. Soğuk su sayaçları yaygın olarak mavi, sıcak su sayaçları kırmızı gövde veya kapakla üretilir. Ancak renk bir kural değil yaygın uygulamadır; bağlayıcı bilgi gövdede yazan sıcaklık sınıfıdır (örneğin T30, T50, T90 gibi). Soğuk su sayacı sıcak hatta takılırsa ölçüm bozulur ve cihazın ömrü kısalır.
Merkezî sistemli binalarda sıhhi sıcak su ayrı ölçülür ve bu endeks iki yere birden girer: tüketilen suyun kendi bedeline ve o suyu ısıtmak için harcanan enerjinin paylaştırılmasına. Hesabın nasıl kurulduğunu ısı gider paylaşımı nedir, nasıl hesaplanır yazımızda anlattık; endeksin faturaya dönüşmesi fatura paylaşımı sayfamızda.
Bu yüzden okuma listesinde her satırda sayaç seri numarası ve tipi (soğuk / sıcak) yazmalıdır. Sıcak ve soğuk su endeksleri aynı sütunda karışırsa paylaştırma daha ilk adımda yanlış kurulur ve hatanın kaynağı aylar sonra bulunur.
Sık yapılan okuma hataları
- Kırmızı haneleri m³ sanmak. En pahalı hata; tüketim bin kata kadar büyük çıkar.
- Baştaki sıfırları atlamak veya sondaki kesir hanelerini m³'e eklemek.
- Okumayı tarihsiz kaydetmek. Dönem uzunluğu bilinmeyen endeks karşılaştırılamaz.
- Okunamayan daireye "0" yazmak. "Okunamadı" ile "sıfır tüketim" aynı şey değildir; biri gerçek veri, diğeri eksik veridir ve ayrı işlem gerektirir.
- Her dönem farklı gün okumak. 25 günlük dönemle 38 günlük dönemi karşılaştırmak, tüketim artmış gibi görünmesine yol açar.
- Farklı kişilerin farklı hassasiyette okuması. Biri m³, diğeri virgülden sonra iki hane okursa liste kendi içinde tutarsız olur.
- Sayaç değişimini kayda geçirmemek. Sonraki dönem hesabı çöker.
- Kadranı ters açıdan okumak. Yarı dönmüş haneler yanlış görünür; kadrana dik bakılmalıdır.
Daire ve site yönetimleri için okuma düzeni
Yönetimde okuma bir teknik iş değil, bir kayıt işidir. İtiraz geldiğinde savunulan şey okumanın kendisi değil, okumanın belgesidir.
Çalışan bir düzen şu unsurlardan oluşur:
- Sabit okuma günü. Her ayın aynı haftası, mümkünse aynı günü. Dönem uzunlukları eşitlenir, itirazların önemli bir kısmı kendiliğinden düşer.
- Tek biçimli okuma listesi. Her satırda: daire no, sayaç seri no, tip (soğuk/sıcak), önceki endeks, yeni endeks, fark, okuma tarihi, okuyan kişi ve not alanı.
- Fotoğraf arşivi. Her okumanın karesi, dönem klasöründe saklanır.
- İlan. Merkezî sistemde sıhhi sıcak su paylaştırması yapılıyorsa, bildirim icmalinin bina girişindeki ilan panosunda asgari üç gün liste hâlinde ilan edilmesi gerekir (26847 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ilgili yönetmelik, m.5/8).
- Kayıtların saklanması. Endeks listeleri, tutanaklar ve paylaştırma icmalleri arşivde kalır; ihtilafta geriye dönük bakılacak tek yer burasıdır.
Okumanın en zor tarafı genelde hesap değil erişimdir: kilitli daire, evde kimsenin olmaması, kolektör dolabına ulaşamamak. Bu noktada uzaktan okunabilen sayaçlar erişim sorununu tamamen ortadan kaldırır ve endeksin hangi gün alındığı sorusunu da bitirir — ayrıntı uzaktan sayaç okuma sayfamızda.
Isı tarafında da aynı düzen geçerlidir. Bina tesisatına göre kalorimetre okuma veya ısı pay ölçer okuma yapılır; radyatör başındaki vananın bu ölçümle ilişkisini termostatik vana nedir, nasıl ayarlanır yazımızda ele aldık. Sakinlerden en çok gelen soruların cevapları ise merkezi sistem sıkça sorulan sorular sayfamızda.
Bu yazıyı bina yöneticisi olarak okuyorsanız
Su ve sıcak su endekslerinin nasıl kaydedildiği, ay sonunda hangi itirazların geleceğini belirliyor. Binanızın sayaç envanterini birlikte çıkarıp mevcut okuma düzeninde neyin eksik kaldığını yazılı olarak söyleyebiliriz.
Sık sorulan sorular
Su saati nasıl okunur?
Kadran soldan sağa okunur. Siyah veya beyaz zeminli haneler metreküpü, kırmızı zeminli haneler m³'ün ondalık kısmını yani litreyi gösterir. Endeks olarak kaydedilen sayı soldaki m³ haneleridir; baştaki sıfırlar atlanmaz.
Su saatindeki kırmızı haneler ne anlama geliyor?
Kırmızı haneler m³'ün kesirleridir: birinci hane 0,1 m³ yani 100 litre, ikinci hane 0,01 m³ yani 10 litre, üçüncü hane 0,001 m³ yani 1 litredir. Bu haneleri m³ sanmak en sık yapılan okuma hatasıdır.
Endeks farkı nasıl hesaplanır?
Dönem tüketimi, bu dönemin endeksinden önceki dönemin endeksi çıkarılarak bulunur. Sonucun anlamlı olması için iki okumanın aynı hassasiyette yapılmış ve tarihlerinin kaydedilmiş olması gerekir.
Su saati son haneden sıfıra döndü, tüketimi nasıl hesaplarım?
Fark negatif çıkıyorsa tambur bir tur tamamlamıştır. Hane kapasitesi eklenerek hesaplanır: dört haneli bir m³ tamburunda 9997'den 0014'e geçiş, (10000 + 14) − 9997 = 17 m³ tüketim demektir.
Sıcak su sayacı ile soğuk su sayacı nasıl ayırt edilir?
Soğuk su sayaçları yaygın olarak mavi, sıcak su sayaçları kırmızı gövde veya kapakla üretilir; ancak renk bir kural değil yaygın uygulamadır. Bağlayıcı bilgi gövdede yazan sıcaklık sınıfıdır. Okuma listesinde her sayacın tipi ve seri numarası ayrıca yazılmalıdır.
Hiç su kullanmadığım hâlde sayaç dönüyor, bu ne anlama gelir?
Bütün musluklar kapalıyken kadrandaki pervane veya ibre dönüyorsa tesisatta sızıntı ihtimali vardır. En sık kaynak rezervuar iç takımı ve musluk salmastralarıdır. Durum not edilip tesisat kontrolü yapılmalıdır.
Bir daire okunamadığında listeye ne yazılmalı?
"Okunamadı" diye yazılır, sıfır yazılmaz. Sıfır gerçek bir veridir ve o dairenin hiç tüketmediği anlamına gelir; okunamadı ise eksik veridir ve yönetimin belirlediği usule göre ayrıca işlem görür. İkisinin karıştırılması sonraki dönemde iki katı itiraz üretir.
Daire içi su sayaçlarını kim okur?
Bina girişindeki ana sayacı ilgili su idaresi okur ve faturayı abone adına düzenler. Daire içi sayaçların okunması ve bina içi paylaştırma yönetimin sorumluluğundadır; yönetim bunu kendi yapabilir veya okuma ve paylaştırma hizmeti alabilir. Uygulama su idaresine göre değişebileceği için kendi idarenizin abonelik şartlarına bakmak gerekir.
.