OMS (Open Metering System), M-Bus tabanlı sayaç haberleşmesini üretici bağımsız biçimde tanımlayan, kamuya açık bir spesifikasyondur. EN 13757'nin yerine geçmez; o standardın bıraktığı yorum serbestliğini daraltır.
Bu yazı OMS'yi sayaç satın alırken ve okuma sözleşmesi yaparken işe yarayan tarafından anlatıyor. Kablosuz okumanın sahada nasıl kurulduğunu wireless M-Bus sayaç okuma sayfasında, protokolün katmanlarını ve EN 13757 ailesinin bölümlerini M-Bus nedir sayfasında bulabilirsiniz. Burada cevaplanan soru daha dar: iki sayacın teknik belgesinde de "EN 13757 uyumlu" yazıyorsa, OMS neden ayrıca sorulur?
OMS neyi standartlaştırır: EN 13757'nin bıraktığı serbestlik
Bu daraltmanın gerekçesi spesifikasyonun kendi metninde duruyor. Genel bölüm şunu söylüyor: OMS'nin amacı hiçbir zaman yeni bir standart yaratmak olmadı, mevcut standartları kullanmak oldu. Hemen ardından gelen cümle de yazının omurgası: bir standarda uygunluk, cihazların bir arada bulunmasını ve birbirine bağlanmasını güvence altına alır; ama birlikte çalışabilirliği ya da birbirinin yerine kullanılabilirliğini mutlaka güvence altına almaz.
Spesifikasyonu yayımlayan OMS-Group e.V., kâr amacı gütmeyen bir çıkar birliği. Girişim 2007'de başladı; dernek 2015'te figawa ve KNX Association tarafından, Avrupa'dan 50'yi aşkın şirketle birlikte kuruldu. Bugün 22 ülkeden 70'ten fazla şirket çalışmalara katılıyor. Metin kamuya açık ve patent ödemeden uygulanabiliyor; üç bölümden oluşuyor. Birinci cilt sayaç ya da aktüatör ile ağ geçidi arasındaki haberleşmeyi, ikinci cilt ağ geçidi ile merkezî sistem arasındaki haberleşmeyi tanımlıyor. Kapsam elektrik, gaz, ısı ve suyu bina içi paylaştırma dahil kapsıyor; uç cihaz tanımında ısı pay ölçerler ayrıca sayılıyor.
Aynı endeksi iki sayaç farklı yazarsa ne olur
Sorunun teşhisi, spesifikasyonun kablolu M-Bus ekinin ilk paragrafında duruyor. Kablolu M-Bus normatif olarak EN 13757-2, -3 ve -7 ile tanımlanmış; ancak standart uygulanırken belirli bir yorum ve tasarım serbestliği bırakılıyor ve bu özellikle uygulama katmanındaki verinin kodlanmasında geçerli. Sonuç şu: farklı üreticilerden, içeriği kısmen aynı olan birbirinden farklı M-Bus veri çerçeveleri ortaya çıkıyor ve okuma sistemleri bu çerçeveleri yorumlarken sorun yaşıyor.
OMS'nin işi tam burada başlıyor: izin verilen çeşitlenmeyi sınırlamak ve bulanık kalmış tarifleri netleştirmek. Spesifikasyonun ikinci cildi, birlikte çalışabilirliği sağlamak için M-Bus uygulama protokolünün kullanımını ek kurallarla kısıtlıyor; B eki ise uyumlulaştırılmış veri noktalarının listesini veriyor. Cihaz tipi de sabitlenmiş bir alan: ısı sayacı, su sayacı, sıcak su sayacı, soğutma sayacı ve ısı pay ölçer ayrı kodlarla bildiriliyor. Yani okuma programı karşısındaki cihazın ne olduğunu model adından tahmin etmiyor, cihazın kendi bildirdiği koddan okuyor.
OMS uyumlu sayacın okuma firmasına etkisi
Bina yönetimi açısından bunun karşılığı tedarikçi serbestliğidir. OMS'nin kendi gerekçelendirmesinde sayılan faydalar şunlar: farklı üreticilerin sayaçları aynı sistemde birleştirilebilir, cihaz filosu uyumlu kalır ve yatırım uzun vadede değerini korur. Pratikte bu, yıllar sonra bir blokun sayaçları başka bir markayla değiştirildiğinde okuma tarafında ayrı bir program ya da ayrı bir çözümleyici gerekmemesi demek.
Bizim tarafımızdan bakıldığında da fark burada. Ürettiğimiz USB, Bluetooth, Wi-Fi ve GSM M-Bus master cihazları ile okuma yazılımımız standart M-Bus ile çalışıyor ve belirli bir markaya bağlı değil; binada hangi markanın bulunduğu okuma hizmetinin kurulabilirliğini belirlemiyor. Kapsam konusunda bir sınırı da baştan söylemek gerekir: OMS'nin kendi kapsamı elektriği de içeriyor, Nortek Enerji'nin okuma hizmeti ise ısı, sıcak su, soğuk su ve bina içi doğalgaz ölçümlerini kapsıyor. OMS uyumluluğu da sayacın her binaya uygun olduğunu söylemez; ölçüm sınıfı, çap seçimi ve periyodik muayene yükümlülüğü ayrı başlıklardır.
Şifreleme: "var mı" değil, "hangi güvenlik modu"
"Şifreleme destekliyor" cümlesi bir cevap değil, çünkü OMS'nin tanımladığı modlardan biri de şifrelemesiz olandır. Spesifikasyonun ikinci cildi güvenlik modlarını numaralandırıyor: Mod 0 şifreleme yok, Mod 5 ve Mod 7 simetrik şifreleme, Mod 10 simetrik kimlik doğrulamalı şifreleme, Mod 13 ise F ekinde kablosuz M-Bus üzerinde TLS olarak tanımlanan asimetrik mod.
Satın alma açısından sorulması gereken iki ayrı soru var: cihaz hangi modları uyguluyor ve sahaya hangi modda teslim ediliyor. Mod 0'da teslim edilmiş bir kablosuz sayaç, tüketim verisini havada açık biçimde yayınlıyor demektir; okuma sisteminin o modu desteklemesi de ayrıca gerekir. Kurulumdan sonra anahtarların nasıl yönetildiği, devirde kime teslim edildiği ise ayrı bir işletme konusu; onu M-Bus ve wM-Bus işletmesi yazısında ele aldık.
"OMS uyumlu" ile "OMS sertifikalı" aynı şey değil
OMS-Group bir ürün sertifikasyonu yürütüyor; sertifika ve işareti, cihazın spesifikasyona uygunluğunu belgeliyor ve süreç DVGW CERT ya da VDE TIC ile birlikte yürütülüyor. Bunun yanında bir uygunluk test aracı da var: üreticiler bu yazılımla uygunluğu kendi başlarına kontrol edebiliyor. İkisi aynı kanıt değil — kendi kendine test, bağımsız bir kuruluşun verdiği sertifikanın yerine geçmiyor.
Spesifikasyon bir uyarıyı da kendisi yazıyor: bazı cihaz tipleri bir OMS kurulumuna dahil edilebilir ama OMS uygunluk testiyle onaylanamaz, dolayısıyla bu tipler için birlikte çalışabilirlik güvence altında değildir. Nesil ayrımı da sorulur: yayımlanan spesifikasyon takımı kablolu ve kablosuz M-Bus için 5. nesli tanımlarken, uygunluk test aracı 4. nesil için yayımlanmış durumda. OMS-Group sertifikalı ürünleri ayrıca yayımlıyor; bir broşürdeki beyan ile listelenmiş bir sertifika iki ayrı kanıt düzeyidir.
Satın alırken sorulacak 5 soru
- Hangi nesil ve hangi sürüm? "OMS uyumlu" ifadesi tek başına sürüm bilgisi taşımaz; 4. nesil mi 5. nesil mi kastediliyor, teknik belgede yazılı olmalı.
- Beyan mı, sertifika mı? Sertifika varsa belgeyi veren kuruluş ve cihazın sertifikalı ürünler arasında yer alıp almadığı sorulur.
- Hangi güvenlik modu uygulanıyor, cihaz hangi modda teslim ediliyor? Desteklenen modların listesi ile sahadaki ayar aynı şey değildir.
- Kablosuz haberleşme modu teknik belgede yazılı mı? Spesifikasyon bunu üreticiden açıkça istiyor: desteklenen mod hem cihaz etiketinde hem teknik belgede belirtilmeli ki alıcı birlikte çalışan bileşimleri seçebilsin.
- Uygunluk kablolu tarafa mı, kablosuz tarafa mı beyan ediliyor? Kablolu M-Bus için ayrı bir normatif ek var; "OMS uyumlu" ifadesinin hangi tarafı kapsadığı netleştirilmeli.
Bu beş soru teknik meraktan değil, ileride kimin sorunu olacağını belirlediği için sorulur. Cevapları yazılı almak, sayaçlar takıldıktan sonra okuma tarafında çıkan uyum sorunlarının büyük bölümünü baştan ortadan kaldırır.
Sayaç seçimi ve okuma tarafında destek
Kalorimetre, ısı pay ölçer ve su sayacı okuma hizmetini tüm illerde veriyoruz; okuma ve paylaştırma yetki belgemizin numarası 205. Hangi binaya hangi okuma cihazının uyduğunu sayaç okuma cihazı seçimi sayfasında karşılaştırmalı olarak anlattık. Cihazlarımızı m-bus.com.tr adresinden inceleyebilirsiniz; uzaktan anlık sayaç okuma için EnerjiPay (https://enerjipay.com) platformumuzu kullanabilirsiniz. Sayaç alımı öncesi uyum sorularınız için 0505 059 88 58.
Sık sorulan sorular
OMS bir standart mı, standardın üstüne eklenen bir spesifikasyon mu?
Spesifikasyondur. OMS-Group kendi metninde amacının yeni bir standart yaratmak değil mevcut standartları kullanmak olduğunu yazar; OMS, EN 13757'nin bıraktığı yorum ve tasarım serbestliğini daraltarak birlikte çalışabilirliği artırmayı hedefler.
Sayaç "EN 13757 uyumlu" yazıyorsa OMS uyumlu sayılır mı?
Hayır. Spesifikasyonun kendi ifadesiyle bir standarda uygunluk, bir arada bulunmayı ve birbirine bağlanmayı güvence altına alır ama birlikte çalışabilirliği mutlaka güvence altına almaz. Aynı standarda uygun iki sayaç, veriyi farklı kodlayabildiği için okuma programında farklı yorumlanabilir.
"OMS uyumlu" bir sayaç mutlaka şifreli yayın yapar mı?
Hayır. Spesifikasyon şifrelemesiz Mod 0'ı da tanımlı bir güvenlik modu olarak sayar. Bu yüzden sorulacak soru şifrelemenin varlığı değil, cihazın hangi modu uyguladığı ve sahaya hangi modda teslim edildiğidir.
"OMS uyumlu" beyanı ile OMS sertifikası arasındaki fark nedir?
Beyan üreticinin kendi ifadesidir; sertifika, OMS-Group'un DVGW CERT ya da VDE TIC ile birlikte yürüttüğü süreçten geçmiş olmayı gösterir. Üreticilerin kendi kontrolü için bir uygunluk test aracı da bulunur, ancak bu kendi kendine test bağımsız sertifikanın yerine geçmez.
Isı pay ölçerler de OMS kapsamında mı?
Evet. Spesifikasyonun genel bölümü uç cihazlar arasında ısı pay ölçerleri ayrıca sayar ve kapsam bina içi paylaştırmayı da içerir. Cihaz tipi alanında ısı pay ölçer, ısı sayacı ve su sayacı ayrı kodlarla bildirilir.
.